Sau bài viết cảnh báo về sở hữu trí tuệ tuần trước, nhiều người hỏi tôi: "Anh Cường ơi, sao anh có Văn bằng bảo hộ rồi mà người ta vẫn dám nhái? Họ không sợ à?"
Câu trả lời là: Họ không sợ, vì họ tự tin là họ "khôn".
Họ không phải những người ít học làm liều. Họ là những người có trình độ, có nghề, thậm chí hiểu luật. Nhưng chính cái sự "hiểu nửa vời" cộng với tư duy kinh doanh kiểu "tầm gửi" đã dẫn họ vào một cái bẫy tư duy nguy hiểm.
Hôm nay, tôi muốn cùng các bạn mổ xẻ hiện tượng này dưới góc độ quản trị và tâm lý học kinh doanh, và chỉ rõ những rủi ro tàn khốc đang chờ đợi họ phía trước.
PHẦN 1: GIẢI MÃ TÂM LÝ KẺ "KHÔN LỎI"
CÂU HỎI 1: Tại sao những người có tài lại chọn cách sao chép thay vì sáng tạo?
PHÂN TÍCH: Đó là hội chứng "Sợ tờ giấy trắng". Họ giỏi thực thi, nhưng yếu bản lĩnh kiến tạo. Khi đứng trước việc phải vẽ ra một thương hiệu mới toanh, họ sợ hãi. Nỗi sợ thất bại khiến họ chọn con đường tắt: Dựa vào cái có sẵn. Họ nghĩ rằng: "Lấy cái tên na ná, mở cái quán gần gần, vợt được tệp khách quen của ông cũ là sống khỏe".
=> Sai lầm: Đây là tư duy của con buôn, không phải doanh nhân. Bạn có thể kiếm được vài đồng tiền lẻ từ sự nhầm lẫn của khách hàng, nhưng bạn vĩnh viễn đánh mất Lòng Tự Trọng Nghề Nghiệp. Trong giới kinh doanh, một khi đã mang tiếng là "kẻ ăn theo", bạn sẽ rất khó tìm được đối tác lớn hay nhà đầu tư tử tế. Vì không ai muốn rót tiền cho một bản sao.
CÂU HỎI 2: Họ nghĩ họ "lách luật" thành công (sửa 70%, giữ 30%), vậy họ có an toàn không?
PHÂN TÍCH: Đây là cái bẫy "Ảo tưởng pháp lý". Họ tin vào những tờ giấy giám định vô thưởng vô phạt, hoặc tin rằng chỉ cần đổi font chữ, thêm cái ảnh vào logo là thoát tội "xâm phạm nhãn hiệu".
Từ cái bẫy "ảo tưởng" này, họ nghĩ rằng chỉ cần né được cái đơn kiện xâm phạm nhãn hiệu là xong chuyện. Nhưng họ quên mất rằng thương trường là một bàn cờ lớn với nhiều luật chơi đan xen. Khi bạn chọn cách khởi đầu bằng sự không minh bạch, bạn đã tự đặt những quân cờ của mình vào thế "chiếu bí" ngay từ đầu.
PHẦN 2: 5 KỊCH BẢN RỦI RO NHÃN TIỀN
Hãy cùng nhìn thẳng vào 5 kịch bản thực tế mà những kẻ lựa chọn cách đi tắt này chắc chắn sẽ phải đối mặt:
KỊCH BẢN 1: "XÂY LÂU ĐÀI TRÊN CÁT" – Bị Cục SHTT từ chối cấp văn bằng
-
Ảo tưởng: Nộp đơn đăng ký cái tên "na ná" (ví dụ biến thể của Cờ Rếp) và nghĩ rằng Cục SHTT sẽ cấp bằng vì nó "không giống 100%".
-
Thực tế pháp lý: Theo Luật Sở hữu trí tuệ, một nhãn hiệu sẽ bị từ chối bảo hộ nếu nó “tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu của người khác đã được đăng ký cho cùng loại hàng hóa, dịch vụ”. Các thẩm định viên có đủ nghiệp vụ để nhận ra sự "ăn theo" này.
-
Hậu quả: Sau 18-24 tháng chờ đợi, cái họ nhận được là thông báo TỪ CHỐI. Bao nhiêu tiền bạc đổ vào làm thương hiệu, biển bảng, quảng cáo... đổ xuống sông xuống biển. Họ nhận ra mình vừa tốn công xây một tòa lâu đài trên mảnh đất mà pháp luật khẳng định: Nó không bao giờ thuộc về bạn.
KỊCH BẢN 2: "GẬY ÔNG ĐẬP LƯNG ÔNG" – Bị chính các bản sao khác làm loạn thị trường
-
Ảo tưởng: Nghĩ mình là kẻ sao chép thông minh duy nhất.
-
Thực tế thương trường: Khi bạn kinh doanh một thương hiệu không có tính nguyên bản, bạn đang gửi tín hiệu cho thị trường rằng: "Cái này dễ nhái lắm, nhào vô đi".
-
Hậu quả: Trong thời gian dài chờ thẩm định (hoặc khi đã bị từ chối), họ không có công cụ pháp lý nào trong tay. Lúc này, các "bản sao F2, F3" sẽ mọc lên như nấm, nhái lại chính cái thương hiệu nhái của họ. Họ rơi vào bi kịch: Muốn kiện kẻ nhái mình nhưng không có bằng để kiện; trong khi đó vẫn nơm nớp lo sợ bị "bản gốc" kiện ngược lại.
KỊCH BẢN 3: "LƯỚI TRỜI LỒNG LỘNG" – Thoát Luật SHTT nhưng "dính" Luật Cạnh tranh
-
Ảo tưởng: "Tôi sửa logo rồi, anh không kiện xâm phạm nhãn hiệu được đâu!"
-
Thực tế pháp lý: Đúng, có thể khó xử lý về SHTT, nhưng còn một "cây gậy" khác đáng sợ hơn: Luật Cạnh tranh. Hành vi sử dụng chỉ dẫn thương mại (tên gọi, cách bài trí, màu sắc...) gây nhầm lẫn cho khách hàng về nguồn gốc dịch vụ, nhằm tận dụng uy tín của người khác, được coi là Cạnh tranh không lành mạnh.
-
Hậu quả: Cơ quan quản lý thị trường có thể vào cuộc. Mức phạt nặng, buộc tháo dỡ biển hiệu, cải chính công khai. Cái giá phải trả về tiền bạc và uy tín còn lớn hơn một vụ kiện dân sự.
KỊCH BẢN 4: "BỨC TƯỜNG VÔ HÌNH" – Mất cơ hội gọi vốn và mở rộng
-
Ảo tưởng: "Cứ làm tốt, có khách là sẽ có nhà đầu tư".
-
Thực tế: Không một quỹ đầu tư hay đối tác tử tế nào dám rót tiền vào một doanh nghiệp đang "ở trọ" trên thương hiệu của người khác. Rủi ro pháp lý quá lớn.
-
Hậu quả: Doanh nghiệp đó đụng phải một "trần kính" vô hình. Giấc mơ chuỗi, giấc mơ triệu đô chết ngay từ trong trứng nước vì cái nền móng pháp lý mục nát.
KỊCH BẢN 5: "VĂN HÓA TẦM GỬI" – Sự mục rỗng từ bên trong
-
Ảo tưởng: "Anh em đoàn kết là làm được hết".
-
Thực tế quản trị: Một tổ chức được xây dựng trên nền tảng của sự sao chép sẽ hình thành một "văn hóa tầm gửi". Nhân viên giỏi, có tự trọng sẽ không muốn cống hiến cho một "bản nhái". Những người ở lại thì cũng chỉ nhăm nhe học mót rồi lại tách ra làm y hệt (vì họ thấy sếp mình làm thế được mà!).
-
Hậu quả: Chảy máu chất xám, nội bộ nghi kỵ, và người chủ sẽ dành cả đời để đi đối phó với sự phản bội – cái nghiệp mà chính họ đã gieo.
LỜI KẾT
Sự "khôn lỏi" có thể giúp bạn đi nhanh một đoạn đường ngắn, nhưng nó sẽ là sợi dây thòng lọng siết chặt tương lai của bạn.
Các bạn có trình độ, hãy dùng trí tuệ đó để kiến tạo, đừng dùng nó để luồn lách. Chọn làm Bản Gốc thì khó, nhưng đó là con đường duy nhất để đi xa và ngẩng cao đầu.
Mr.Cường - Founder Cờ Rếp Việt Nam.
